Παντελής Φυσφιρίγγος

Τα παιδικά χρόνια

Ο Φυσφιρίγγος γεννήθηκε στην Αθήνα την 1η Ιανουαρίου του 1980. Οι γονείς του ήταν ακροβάτες, μία τέχνη για την οποία ο Φ. έδειξε την αποστροφή του από μικρός, θεωρώντας απαράδεκτο το να ιδρώνει κανείς κατά την εργασία του [1].

Ο Φ. δείχνει από μικρός την ικανότητά του στην ζωγραφική. Σε ηλικία μόλις 5 ετών φτιάχνει το πρώτο του έργο με την ονομασία “Μαμά κοίτα, 'κόνη” στο οποίο απεικονίζεται μια μικροσκοπική μαύρη κουκκίδα σε κενό καμβά (ξυλομπογιά, 21x29.7 εκ. Εθνική Πινακοθήκη). Πριν ακόμα φτάσει στην ηλικία των 10 ετών, τα έργα του εκτίθενται σε μια σκηνή του Straordinario, του τσίρκο στο οποίο εργαζόταν η οικογένειά του. Καθώς το Straordinario περιοδεύει στην Ευρώπη, η φήμη του μικρού Φ. εξαπλώνεται κι είναι θέμα χρόνου να περάσει τον Ατλαντικό. Το 1992 γίνεται εξώφυλλο στο New Yorker με τον τίτλο “Ένας μικροσκοπικός θαυματοποιός - Πως ένα δωδεκάχρονο αγόρι αλλάζει την πορεία της τέχνης”. Οι γονείς του αποφασίζουν να τον γράψουν στην ΑΣΚΤ του Μιλάνο, όπου αποφοιτά σε ηλικία μόλις 15 ετών. Φιλοτεχνεί το (διάσημο σήμερα) “λάμπα αναμμένη και γύρω σκοτάδι” όπου απεικονίζεται μια μεγάλη λευκή βούλα σε μαύρο καμβά (ελαιογραφία, 12x12 εκ., Λούβρο).  

Η κενή περίοδος

Ο έφηβος Φ. διακατέχεται από ένα ανήσυχο πνεύμα. Μετά την αποφοίτησή του αποφασίζει να γυρίσει τον κόσμο σε αναζήτηση εμπειριών και κυρίως ενός νέου καλλιτεχνικού ρεύματος που θα διαμορφώσει την μελλοντική αισθητική σε παγκόσμιο επίπεδο [2]. Η περίοδος αυτή θα ονομαστεί "τέχνη του τίποτα" και σήμερα θεωρείται ως το πιο αντιπροσωπευτικό δείγμα εργασίας του Φ. Ανάμεσα στ' αριστουργήματά του είναι το “μηδέν” (κενός καμβάς, 20x24 εκ., ΜΟΜΑ) και το “παραλίγο κάτι” (κενός καμβάς, 20x24 εκ., Ιδ. συλλογή). Σήμερα εικάζεται πως το 80% όλων των μορφών τέχνης είναι επηρεασμένα από την “τέχνη του τίποτα”, ως προς την τεχνική ή το νόημα.

Ο μεγάλος έρωτας

Ο Φ. επιστρέφει στην Αθήνα έχοντας “βαρεθεί τον κόσμο ολόκληρο” [3]. Τον Απρίλιο του 1998 παρευρίσκεται στα εγκαίνια της γκαλερί Ρομανδούρη, όπου θα γνωρίσει τον μετέπειτα έρωτα της ζωής του, την ζωγράφο Φιληδόνα Αγαπούση. Η Φιληδόνα εμφανίζεται γυμνή προκειμένου να προκαλέσει τα σχόλια (και τα βλέμματα) των παρευρισκόμενων κριτικών τέχνης. Ο Φ. αναγνωρίζοντας το πηγαίο ταλέντο της ζωγράφου της προτείνει να την διδάξει την “τέχνη του τίποτα” [4]. Η περίοδος που ακολουθεί είναι από τις λιγότερο παραγωγικές του ζωγράφου αλλά παράλληλα η πιο έντονη. Χαρακτηριστικό δείγμα ο πίνακας “Φιληδόνα” που απεικονίζει ένα μαύρο ανεστραμμένο τρίγωνο σε κόκκινο καμβά (ελαιογραφία, 30x40 εκ., Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Γιόλα, Νιγηρία).

Κριτική

Ο Φ. αγαπήθηκε αλλά και μισήθηκε έντονα από τον καλλιτεχνικό και πνευματικό κόσμο της εποχής του. Δέχτηκε έντονη κριτική από διάσημους ζωγράφους, ποιητές και φιλοσόφους, πολλοί εκ των οποίων ήταν ήδη νεκροί αιώνες πριν τη “τέχνη του τίποτα”. Όταν ρωτήθηκε σχετικά, απάντησε: “Αυτοί είναι το παλιό κι έτσι. Να! τους πάει στην ιδέα πως αύριο δεν θα τους θυμάται κανείς. Ενώ εμένα όλοι θα με θυμούνται. Όχι γι’ αυτά που δημιούργησα, αλλά για όσα βοήθησα να ξεχαστούν, παίρνοντας την τέχνη σα να λέμε από το χέρι και πετώντας την πέρα από τα εγωιστικά νοήματα, τον σκοπό, πέρα κι από την αισθητική την ίδια. Τι να λέμε τώρα. Είμαι ο μουγγός που φέρνει την ησυχία που τόση ανάγκη έχει ο κόσμος που 'ρχεται και με κατηγορούν οι φλύαροι, απλά και μόνο γιατί έτυχε να 'χουν φωνή” [5].

Ο θάνατος

Ο Φ. πεθαίνει από ανία στις 15 Αυγούστου 2006. Είναι μόλις 26 χρονών. Αφήνει την τελευταία του πνοή χαμογελώντας, καθώς ιδρώνει για πρώτη φορά στην ζωή του [6].

Αν και στην κηδεία του δεν παραβρέθηκε κανείς λόγω μιας έντονης καλοκαιρινής μπόρας, έσπασε ρεκόρ θεάσεων στο youtube.

 

[1] “[…] και διαμαρτυρήθηκε όταν τον αγκάλιασα. “Πιφ! μαμά…” (Μεγαλώνοντας μια ιδιοφυία - Λίνα Φυσφιρίγγου, εκδ. Λογοκλόπος)

[2] “Πουτάνα όλα δηλαδή…” (Ένα σφηνάκι τέχνη - Η θαυμαστή ιστορία του ανθρώπου που σέρβιρε τον Φυσφιρίγγο, Πότης Βαρελάκος, εκδ. Ανώνυμων Αλκοολικών)

[3] (Εποχές του τίποτα, 2η έκδοση (με λέξεις), Αρίσταρχος Φανούρης, εκδ. ΤεχνιΕντος)

[4] “Να σε βάλω κάτω μάνα μου να σου αλλάξω τις τέμπερες” (Να σκάσετ'απ'τη ζήλια σας κάργιες, Φιληδόνα Αγαπούση, εκδ. Πικραμύγδαλο + Ροζ Φουντίτσες)

[5] Τέλεια live! (εκπομπή κοινωνικής κριτικής, Μάρτιος 2003)

[6] (Τι είπε ο Φυσφιρίγγος πριν πεθάνει, Συλλογικό, εκδ. Ευαγγελισμός, 2016).